Fitosterole w prewencji chorób cywilizacyjnych

24 października 2016

Siedzący tryb życia , brak aktywności fizycznej oraz dieta bogata w produkty wysokotłuszczowe to kilka z aspektów które niekorzystnie wpływają na nasze zdrowie zagrażając pojawieniu się nadwagi, cukrzycy, chorób układu krążenia czy nowotworów.

Sterole to składniki błon komórkowych roślin jak również zwierząt. Głównym sterolem wytwarzanym przez organizm ludzki jest cholesterol, którego nadmierna ilość w diecie jest główną przyczyną powstawania niedokrwiennej choroby serca ( NChS). Jednym z bioaktywnych składników o udowodnionych właściwościach prozdrowotnych są sterole roślinne. Sterole roślinne są podstawowymi składnikami roślin tzw. Fitosterole, które dostarczane w odpowiedniej ilości wraz z dietą mogą powodować istotne obniżenie cholesterolu we krwi, i chronią nas przed pojawieniem się innych chorób cywilizacyjnych. Fitosterole dzięki zbliżonej budowie do wytwarzanego przez nasz organizm cholesterolu, mogą zajmować jego miejsce , co w efekcie zmniejsza wchłanialność cholesterolu i umożliwia jego wydalanie.

img

W celu zwiększenia dostępności steroli w produktach spożywczych zastosowano proces uwodornienia, który pozwala uzyskać nasyconą, bardziej stabilną formę steroli czyli stanole roślinne. Dodawane są one do produktów powszechnie spożywanych w takiej ilości ażeby w codziennej porcji dostarczały około 2g fitosteroli.
Do produktów wzbogacanych należą przede wszystkim margaryny ( 25g zawiera około 2g fitosteroli), jogurty, napoje mleczne, majonezy, sery, serki homogenizowane, produkty mięsne, produkty cukiernicze, muesli, soki owocowe oraz czekolady. Na opakowaniu powinna znajdować się informacja o zawartości fitosteroli oraz o unikaniu spożycia więcej niż 3g dziennie, co może mieć niekorzystny wpływ na wchłanianie beta-karotenu, likopenu oraz wit. E. Przyjęto iż dawka 1,5g skutecznie obniża poziom cholesterolu, i nie zaburza koncentracji karotenoidów oraz witaminy E w osoczu. Produktów wzbogacanych w fitosterole nie zaleca się w diecie dzieci (>5 lat) u których jest prawidłowe stężenie cholesterolu we krwi ponieważ nadmiar fitosteroli mógłby zakłócić wchłanianie witamin rozpuszczalnych w tłuszczach.

Przyjmowanie jednej dawki fitosteroli dziennie wraz z posiłkiem wpływa korzystniej na spadek lipoprotein a niżeli spożywanie ich w rozłożonych dawkach ( posiłkach).

Sterole roślinne stosuje się również w prewencji chorób nowotworowych. Udowodniono iż fitosterole hamują tworzenie się wolnych rodników, wykazują silne działanie przeciwutleniające, przeciwzapalne oraz wpływają na procesy wzrostu komórek nowotworowych. Badania w których stosowano m.in. β-sitosterol zaobserwowano zahamowanie rozwoju raka okrężnicy i raka prostaty, a w przypadku raka jajników zatrzymanie wzrostu i przerzutowości komórek. Natomiast w innych badaniach dowiedziono że stosowanie odpowiedniej dawki steroli roślinnych w diecie chroni nas przed zachorowaniem na raka żołądka. W związku z tym iż cechą charakterystyczną komórek nowotworowych jest oporność na sygnały programujące apoptozę (śmierć komórki), stosowanie fitosteroli wspomaga procesy hamujące namnażanie komórek nowotworowych i doprowadza do ich apoptozy.

Fitosterole mają również pozytywny wpływ w leczeniu chorób autoimmunologicznych (np. reumatoidalne zapalenie stawów, łuszczyca), ponieważ wykazują działanie przeciwzapalne oraz osłabiają nadmierną odpowiedź układu odpornościowego.

Innymi korzyściami wynikającymi ze spożywania fitosteroli są:
· Zmniejszają przerost prostaty
· Łagodzą trudności z oddawaniem moczu
· Zmniejszają objętość moczu zalegającego w pęcherzu po wydaleniu dzięki zwiększeniu przepływu przez cewkę moczową

Głównym źródłem fitosteroli w pożywieniu są nierafinowane oleje roślinne. Oprócz tego znaleźć je można również w nasionach sezamu, orzechach (włoskie, ziemne, laskowe), migdałach, kiełkach pszenicy, nasionach roślin strączkowych oraz przetworach zbożowych( żytnich, pszennych, jęczmiennych, owsianych). Innym źródłem steroli jest tzw. olej talowy który pozyskiwany jest z elementów podkorowych sosen.

Zawartość steroli w wybranych produktach spożywczych w mg/ 100 g.

  • Otręby ryżowe 1190
  • Olej kukurydziany 952
  • Olej rzepakowy 879
  • Olej sezamowy 865
  • Olej słonecznikowy 725
  • Olej sojowy 221
  • Oliwa z oliwek 176
  • Migdały 143
  • Fasola 76
  • Kukurydza 70
  • Olej palmowy 49
  • sałata 38
  • banan 16

Zalecana dzienna podaż cholesterolu wraz z dietą nie powinna przekraczać 300mg (200mg u osób z chorobami ukł. krążenia), natomiast w krajach zachodnich odnotowuje się średnie spożycie cholesterolu nawet powyżej 400mg/ dzień.
Badania wykazały iż minimalna dawka wykazująca efekt hipocholesterolemiczny wynosi 1g dziennie, natomiast 2g dostarczane wraz z codzienną dietą obniżają o 60% wchłanialność cholesterolu. W innej pracy odnotowano spadek poziomu całkowitego cholesterolu od 5-11% a frakcji LDL tzw. „złego cholesterolu” o 16% , wraz ze spożywaniem od 1-3g steroli dziennie.
Niewchłonięty cholesterol wydalany jest z organizmu wraz z kałem.
Pomimo tego iż w typowej codziennej diecie spożywamy około 150-350mg fitosteroli, wchłonięciu ulega mniej niż 5% steroli roślinnych. Związane jest to z minimalnym poziomem wchłaniania fitosteroli z przewodu pokarmowego.

W związku z tym iż wchłanianie steroli jest bardzo ograniczone, a dostarczanie odpowiedniej ilości tych związków wraz z pożywieniem jest nie możliwe, dlatego też koniecznie jest wprowadzenie do diety produktów wzbogaconych w fitosterole.

Źródła :

  • http://www.mz.gov.pl/zdrowie-i-profilaktyka/choroby-cywilizacyjne/
  • Żyłowska A. – Fitosterole – właściwości lecznicze i źródła występowania, www.poradnikzdrowie.pl
  • Włodarek D., Sterole roślinne – co to jest i jak działa, Żywność dla zdrowia. Biuletyn dla środowisk medycznych, 2008,8,12
  • Kopeć A., Nowacka E., Piątkowska E., Leszczyńska T., Charakterystyka i prozdrowotne właściwości steroli roślinnych, Żywność. Nauka. Technologia. Jakość 2011,3(76)